Bilgiyi üreten toplum, geleceğini de üretir.

Bir toplumun en büyük sorunu bilgisiz olmak değildir. Bilmediğini sorgulamaktan vazgeçmek ve yanlış bildiklerini doğru kabul etmektir.

Cehalet bazen eğitim eksikliğinden, bazen düşünme alışkanlığının gelişmemesinden, bazen de insanın kendi inançlarını sorgulamak istememesinden beslenir.

Daha tehlikelisi ise bilginin çıkarlar doğrultusunda kullanılmasıdır.Bilgi sahibi olmak, insanı kendiliğinden erdemli yapmaz. Önemli olan bilginin hangi amaçla kullanıldığıdır.

Bilim insanlığa fayda sağlayabileceği gibi, insanlığın zararına da kullanılabilir.

Teknoloji hayatı kolaylaştırabileceği gibi toplumsal denetimi artırmak için de kullanılabilir.

Bu nedenle bilgi üretiminin yanında ahlaki sorumluluk da bulunmalıdır.

Bilginin amacı yalnızca güç kazanmak değil, insanın yaşam koşullarını iyileştirmek, adaleti geliştirmek ve ortak geleceği korumak olmalıdır.

Türkiye'nin geleceğini tartışırken eğitim, bilim, üniversiteler, araştırma kurumları ve özgür düşünce ortamını birbirinden ayrı değerlendiremeyiz.

Bir ülkenin kalkınması yalnızca yollar, köprüler, binalar ve fabrikalar yapmakla ölçülmez. Bunların yanında düşünce üreten, bilim geliştiren, teknoloji tasarlayan ve toplumsal sorunlara çözüm arayan insanlara da ihtiyaç vardır.

Üniversiteler yalnızca diploma veren kurumlar olmamalıdır. Yeni fikirlerin üretildiği, mevcut düşüncelerin eleştirildiği ve toplumun geleceğine ilişkin soruların özgürce tartışıldığı merkezler olmalıdır.

Aynı şekilde eğitim sistemi de gençlere yalnızca doğru cevapları öğretmemeli, doğru soruları sormayı da öğretmelidir.

Çünkü bir ülkenin gerçek zenginliği, sahip olduğu doğal kaynaklardan önce, o kaynakları değerlendirebilecek insan aklıdır.

Bilgi, insanlığın ortak mirasıdır. Fakat bu miras kendiliğinden büyümez. Onu geliştirmek için özgür düşünceye, eleştiriye, bilime, eğitime ve ahlaki sorumluluğa ihtiyaç vardır.

Toplumlar yalnızca sahip oldukları bilgilerle değil, o bilgileri nasıl ürettikleri ve nasıl kullandıklarıyla da tarihe yön verirler.

Bu nedenle asıl mesele, insanların ne kadar bilgi sahibi olduğu değildir. Asıl mesele, bilginin kim tarafından, hangi koşullarda, hangi amaçla üretildiği ve toplumun hangi kesimlerine ulaştırıldığıdır.

Bir toplumda düşünce özgür değilse bilgi eksik kalır. Bilim özgür değilse gelişme yavaşlar. Eleştiri yoksa yanlışlar kalıcılaşır. Sorgulama yoksa gerçek ile yanılma arasındaki sınır giderek kaybolur.

Ve belki de üzerinde en fazla düşünmemiz gereken soru şudur:

Toplumu bilgi mi şekillendiriyor, yoksa toplumu yöneten güçler hangi bilginin toplum tarafından kabul edileceğini mi belirliyor?

Bu sorunun cevabı, yalnızca eğitim sistemini değil, demokrasinin niteliğini, adaletin gücünü ve bir ülkenin geleceğini de ilgilendiriyor.

Çünkü bilgiyi üretemeyen toplum, başkasının ürettiği bilgiyle düşünmeye başlar. Başkasının düşünceleriyle yaşayan toplum ise zamanla kendi geleceğini kurma iradesini kaybedebilir.

Unutulmamalıdır:

Bir toplumun gerçek bağımsızlığı, yalnızca kendi kararlarını verebilmesinde değil, kendi aklını, bilgisini ve düşüncesini üretebilmesindedir.

Felsefi bir not: Sokrates'in sorgulama anlayışından İbn Sînâ'nın akıl ve bilgi yaklaşımına, Foucault'nun bilgi-iktidar çözümlemesinden Jürgen Habermas'ın iletişimsel akıl düşüncesine kadar uzanan büyük bir düşünce geleneği bize aynı gerçeği hatırlatır: İnsan, yalnızca bilgiyle donanarak değil, bilgiyi sorgulayarak özgürleşir.