Cumhuriyetim 103. yaşında…
Gönlümün en yüksek katında…
Zanlardan öte bir zanla 29 Ekim 1923'de kuruldu ihtişamla…
Ey yeri göğü sallayan al bayrağım ve bu vatan sancağım…
Değil midir göğsüm siperde, hep ileride ve göklerde…
Bu vatan kolay mı kuruldu diyenlere örnektir Mehmetçiğin ayağındaki kara lastik…
Ne kara kış ne ayaz…
Hiçbir zorluk tanımaz Türk askeri ile ocağındaki asker analar…
Kuru ekmeği katıksız yiyen ey şanlı ordunun en temel direği…
Sen olmasaydın ne ben ne benden sen olmazdı, hey kendini yüksek gören…
Cumhuriyet ilan edildiğinde bir nefes ki boynundaki görünmeyen gitti kementi…
Ey bu vatan evladı, genci…
Düşün ki;
Nice çocuk yaştaki evlat cephede Atasıyla ulus olma mücadelesi verdi…
İşte bu yüzden ne şanlıdır bu bayrak ve şehitlerle kana bulanmış bu vatan…
Vatanı da vatan yapan al kanlara bulanan aziz, şanlı, yüce bayrak…
Daima göklerde en ihtişamınla dalgalan…
En güzel millî bayramdır aslında CUMHURİYET ile anlam…
Tüm yurduma kutlu ve mutlu olsun bayramımız, Cumhuriyet olan…
Efendim, bu güzel anlam yüklü şiirimizden sonra biraz da tarihçesine bakalım…
29 Ekim Cumhuriyet Bayramı nerede ilan edildi?
29 Ekim Cumhuriyet Bayramı'nın kökeni olan Cumhuriyet, Ankara'da, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) binasında ilan edilmiştir.
Tarih: 29 Ekim 1923
Yer: Ankara — Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM)
İlk Cumhurbaşkanı: Gazi Mustafa Kemal Atatürk (oy birliğiyle seçilmiştir).
29 Ekim Cumhuriyet Bayramı, 29 Ekim 1923 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin (TBMM) anayasa değişikliğiyle Cumhuriyet yönetimini ilan etmesini ve Mustafa Kemal Atatürk’ün ilk Cumhurbaşkanı seçilmesini simgeleyen millî bayramdır.
Tarihteki Temel Önemi
• Egemenliğin Devri: "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir" ilkesi gereği, yönetim yetkisi padişahlıktan alınıp doğrudan Türk halkına verilmiştir.
• Rejim Değişikliği: Osmanlı İmparatorluğu'nun yıkılışının ardından, çağdaş, laik ve demokratik bir ulus devletin temelleri atılmıştır.
• Millî Mücadele'nin Taçlanması: 1919’da Samsun’da başlayan Kurtuluş Savaşı, askerî zaferin ardından siyasi bir zaferle (Cumhuriyet ile) sonuçlanmıştır.
• Eşit Vatandaşlık: Ümmet yapısından birey ve "vatandaş" statüsüne geçilmiş; ilerleyen yıllarda gerçekleştirilecek devrimlerin (Medeni Kanun, kadınların seçme ve seçilme hakkı, harf inkılabı vb.) yolu açılmıştır.
• Resmî Bayram Süreci: 1924 yılında çıkarılan kanunla her yıl 29 Ekim'in kutlanması kararlaştırılmış, 1925 yılında ise resmî millî bayram ilan edilmiştir.
Cumhuriyetin ilanının ardından Türkiye'yi çağdaş bir ulus devlet hâline getirmek amacıyla gerçekleştirilen köklü devrimler ve 29 Ekim kutlamalarının tarihî gelişimi şu şekildedir:
1. Cumhuriyetin İlanıyla Hız Kazanan Temel Devrimler (Kronolojik)
Cumhuriyetin ilanı, egemenliği halka teslim ederken toplumsal, hukuki ve kültürel alanlardaki büyük dönüşümlerin de önünü açmıştır:
• Hilafetin Kaldırılması ve Eğitimde Birlik (3 Mart 1924): Siyasi ve eğitim alanındaki devrimler kapsamında halifelik kaldırıldı. Aynı gün çıkarılan Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile tüm eğitim kurumları Millî Eğitim Bakanlığı’na bağlanarak laik ve modern eğitime geçildi.
• Şapka ve Kıyafet Kanunu (25 Kasım 1925): Toplumsal alanda çağdaş bir görünüm kazanılması amaçlandı.
• Tekke, Zaviye ve Türbelerin Kapatılması (30 Kasım 1925): İnanç sömürüsünün önüne geçilmesi ve toplumsal yapının laikleşmesi sağlandı.
• Türk Medeni Kanunu'nun Kabulü (17 Şubat 1926): Hukuk devrimi ile aile hayatında, mirasta ve mahkemelerde kadın-erkek eşitliği sağlandı; dinî hukuk yerine modern hukuk düzenine geçildi.
• Harf Devrimi (1 Kasım 1928): Arap alfabesi yerine Türkçe ses yapısına uygun Latin alfabesi kabul edilerek okuryazarlık seferberliği başlatıldı.
• Kadınlara Seçme ve Seçilme Hakkı (1930-1934): Türk kadınına sırasıyla belediye (1930), muhtarlık (1933) ve milletvekili (1934) seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı verilerek siyasi eşitlik tamamlandı.
• Soyadı Kanunu (21 Haziran 1934): Toplumsal ilişkilerdeki kargaşayı önlemek amacıyla her vatandaşa bir soyadı alma zorunluluğu getirildi; Mustafa Kemal Paşa'ya TBMM tarafından "Atatürk" soyadı verildi.
2. 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı Kutlamalarının Tarihçesi
29 Ekim, ilk günden itibaren halkın katılımıyla büyük bir coşkuya sahne olmuştur:
• İlk Gayriresmî Kutlama (1923): Cumhuriyetin ilan edildiği 29 Ekim 1923 gecesi, bu tarihî karar tüm yurtta 101 pare top atışı yapılarak halka duyuruldu ve sokaklarda büyük bir sevinçle kutlandı.
• Resmîleşme Süreci (1924-1925): 1924 yılında çıkarılan kararname ile devlet düzeyinde törenlerin organize edilmesi sağlandı. 19 Nisan 1925 tarihinde TBMM'de kabul edilen kanunla 29 Ekim, resmen millî bayram ilan edildi.
• Gelenekselleşen Tören Yapısı: Cumhuriyetin ilk yıllarındaki kutlamalar, devlet erkânının katıldığı resmî kabul (tebrik töreni), askerî geçit törenleri ve akşamları halkın sokakları aydınlattığı fener alayları ile yapılırdı. Ayrıca elitlerin ve halkın bir araya geldiği geleneksel "Cumhuriyet Baloları" düzenlenirdi.
• Tarihî Dönüm Noktaları:
• 1933 (10. Yıl): Ankara Hipodromu'ndaki kutlamalarda Atatürk ünlü 10. Yıl Nutku'nu okumuş ve bugün de söylenen 10. Yıl Marşı özel olarak bestelenmiştir.
• 1973 (50. Yıl): Cumhuriyetin yarım asırlık modernleşmesini simgelemek üzere Boğaziçi Köprüsü'nün açılışı 29 Ekim gününe denk getirilmiştir.
• 2023 (100. Yıl): Cumhuriyetin asırlık çınara dönüşmesi, tüm yurtta dijital gösteriler, dev fener alayları ve özel yüzyıl marşlarıyla "Asrın Bayramı" olarak tarihe geçmiştir.
