Dünya haritalarında yıllardır kullanılan projeksiyonların kıtaların gerçek büyüklüklerini çarpıttığı tartışması Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’na taşındı. Afrika ülkelerinin öncülüğünde hazırlanan “Haritayı Düzelt” kararı, ülkelerin ve kıtaların yüz ölçümlerini gerçeğe daha yakın yansıtan haritaların kullanımını teşvik etmek amacıyla 164 ülkenin oyuyla kabul edildi.
Karara 6 ülke çekimser kalırken, tek ret oyu ABD’den geldi.
YILLARDIR KULLANILAN MERCATOR PROJEKSİYONU TARTIŞMANIN MERKEZİNDE
Tartışmanın odağında, Gerardus Mercator tarafından 1569 yılında geliştirilen Mercator projeksiyonu bulunuyor. Özellikle denizcilik ve navigasyonda sağladığı avantajlar nedeniyle yüzyıllardır kullanılan bu sistem, dünyanın küresel yapısını düz bir yüzeye aktarırken özellikle kutuplara yaklaştıkça kara parçalarının olduğundan çok daha büyük görünmesine neden oluyor.
Bunun en çarpıcı örneklerinden biri ise Grönland ve Afrika karşılaştırması. Haritalarda Afrika ile benzer büyüklükte görülebilen Grönland, gerçekte Afrika kıtasından yaklaşık 14 kat daha küçük.
AFRİKA GERÇEK BOYUTUYLA GÖRÜLECEK
BM’nin kabul ettiği karar Mercator projeksiyonunu yasaklamıyor. Bunun yerine kıtaların ve ülkelerin yüz ölçümlerini birbirlerine göre daha doğru gösteren alternatif projeksiyonların yaygınlaştırılması hedefleniyor.
Özellikle Afrika, Latin Amerika ve Güney Asya’nın geleneksel haritalarda olduğundan daha küçük algılanmasının, bu bölgelerin ekonomik, jeopolitik ve kalkınma potansiyelinin de olduğundan düşük değerlendirilmesine katkıda bulunabileceğine dikkat çekiliyor.
EQUAL EARTH PROJEKSİYONU ÖNE ÇIKIYOR
2018 yılında geliştirilen Equal Earth projeksiyonu, kıtaların birbirlerine göre yüz ölçümlerini daha doğru yansıtmayı amaçlıyor. Bu haritada Afrika çok daha geniş görünürken, Mercator’da olduğundan devasa görünen Grönland ise gerçek boyutuna çok daha yakın bir şekilde küçülüyor.
Uzmanlara göre ise düz bir dünya haritasında dünyanın tüm özelliklerini aynı anda kusursuz biçimde göstermek mümkün değil. Her projeksiyon farklı amaçlara hizmet ediyor.
FRANSA DA MERCATOR’DAN VAZGEÇİYOR
Harita tartışması Avrupa’ya da uzandı. Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noël Barrot, ülkesinin Mercator projeksiyonundan vazgeçeceğini açıkladı.
Barrot, yüksek enlemlerde bulunan ABD, Rusya ve Çin gibi ülkelerin haritalarda Afrika, Latin Amerika ve Güneydoğu Asya’ya kıyasla orantısız biçimde öne çıktığını belirterek, haritalardaki çarpıklıkların insanların algısına da yerleştiğine dikkat çekti.
DİJİTAL HARİTALAR DA DEĞİŞEBİLİR
BM’nin çağrısı yalnızca basılı haritalarla sınırlı değil. Kararda dijital harita platformlarının da daha doğru projeksiyonları değerlendirmesi istendi.
Sınırlar değişmeyecek, ülkelerin yüz ölçümleri değişmeyecek. Değişmesi hedeflenen yalnızca dünyanın harita üzerindeki görüntüsü olacak.
Kısacası dünya aynı dünya kalacak ancak yıllardır alıştığımız haritalar, kıtaların gerçek büyüklüklerini göstermesi açısından yeniden sorgulanacak.
