Sağlık Bakanlığı bünyesinde faaliyet gösteren Çocuk İzlem Merkezleri (ÇİM) ve ilgili kurumların çalışmalarında kullanılan rehberlerde, çocuklara yönelik cinsel istismarın önlenmesi, erken fark edilmesi ve doğru şekilde bildirilmesi konusunda önemli bilgiler yer alıyor. Uzmanlar, çocukların riskleri tanımasının önemli olduğunu ancak istismarı önleme sorumluluğunun esas olarak yetişkinlerde ve kurumlarda bulunduğunu vurguluyor.
Cinsel İstismar Nedir?
Rehberde cinsel istismar; bir çocuğun tam olarak anlayamayacağı, onay veremeyeceği ya da gelişimsel olarak hazır olmadığı cinsel davranışlara maruz bırakılması olarak tanımlanıyor. İstismarın yalnızca fiziksel temasla gerçekleşmediği, cinsel içerikli konuşmalar, teşhircilik, cinsel görüntü gösterme veya çocuğu cinsel içerikli materyallere maruz bırakma gibi davranışların da istismar kapsamında değerlendirildiği belirtiliyor.
Aile İçi İstismar da Görülebiliyor
Rehberde aile içi cinsel istismara özel bir bölüm ayrılıyor. Yakın akrabalar, aynı evde yaşayan kişiler veya çocuğun bakımından sorumlu bireyler tarafından gerçekleştirilen cinsel istismar vakalarının da görülebildiği ifade ediliyor. Türk Ceza Kanunu'nda bu tür suçların ağırlaştırıcı neden olarak kabul edildiği hatırlatılıyor.
Çocuklar Neden Yaşadıklarını Anlatamayabiliyor?
Uzmanlara göre birçok çocuk yaşadığı istismarı hemen açıklayamıyor. Bunun nedenleri arasında korku, utanma, suçlanacağını düşünme, kimsenin kendisine inanmayacağı kaygısı, ailesini koruma isteği veya fail tarafından tehdit edilme yer alıyor. Özellikle küçük yaş gruplarında çocukların yaşadıkları durumun istismar olduğunu fark etmeleri de her zaman mümkün olmayabiliyor.
Yaş Gruplarına Göre Belirtiler Farklılaşıyor
0-9 Yaş Arasındaki Çocuklarda
Uzmanlar bu yaş grubunda;
-
Sürekli ağlama ve huzursuzluk,
-
Bakım veren kişilere aşırı bağımlılık,
-
Kâbuslar ve uyku bozuklukları,
-
Alt ıslatma gibi gelişimsel gerilemeler,
-
Yaşa uygun olmayan cinsel davranışlara ilgi,
-
Belirli kişi veya mekanlardan korkma,
-
Okula gitmek istememe,
-
Aile ve arkadaşlardan uzaklaşma,
gibi belirtilerin dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor.
10-18 Yaş Arasındaki Çocuklarda
Ergenlik döneminde ise;
-
Depresyon ve yoğun üzüntü,
-
Öfke patlamaları,
-
Okul başarısında düşüş,
-
Aileden ve arkadaşlardan uzaklaşma,
-
Kendine zarar verme davranışları,
-
Alkol ve madde kullanımı,
-
İntihar düşünceleri,
-
Sürekli yemek yeme veya iştahsızlık,
gibi belirtilerin görülebileceği ifade ediliyor.
Çocuk İstismarı Anlattığında Nasıl Davranılmalı?
Rehberde, çocuğun istismarı anlattığı durumlarda yetişkinlerin vereceği tepkinin kritik önemde olduğu vurgulanıyor.
Uzmanlar;
-
Çocuğa inanılması,
-
Sakin bir şekilde dinlenmesi,
-
Suçlayıcı ifadelerden kaçınılması,
-
Yönlendirici sorular sorulmaması,
-
Olayın dramatize edilmemesi,
-
Çocuğun kendisini güvende hissetmesinin sağlanması,
gerektiğini belirtiyor. Yanlış tepkilerin çocuğun konuşmayı bırakmasına veya yaşadıklarını inkâr etmesine neden olabileceği ifade ediliyor.
Şüphe Durumunda Bildirim Zorunlu
Rehbere göre çocuklara yönelik cinsel istismar şüphesi bulunan durumlarda ilgili kurumlara bildirim yapılması yalnızca vicdani değil, aynı zamanda yasal bir yükümlülük. Kamu görevlilerinin bildirim yapmamasının Türk Ceza Kanunu kapsamında suç teşkil ettiği belirtiliyor.
Çocuk İzlem Merkezleri Nasıl Çalışıyor?
Cinsel istismar şüphesi bulunan çocuklar için kurulan Çocuk İzlem Merkezleri (ÇİM), çocuğun aynı olayı defalarca anlatmak zorunda kalmasını önlemek amacıyla hizmet veriyor.
Bu merkezlerde;
-
Çocuğun ifadesi alınıyor,
-
Tıbbi muayenesi yapılıyor,
-
Psikolojik değerlendirmeler gerçekleştiriliyor,
-
Aile görüşmeleri yürütülüyor,
-
Hukuki süreçler koordine ediliyor.
Böylece çocuğun ikinci kez travma yaşamasının önüne geçilmesi hedefleniyor.
Uzmanlardan Çocuklara ve Ailelere Öneriler
Rehberde çocukların;
-
İnternette kişisel bilgilerini paylaşmaması,
-
Çevrim içi tanıştıkları kişilerle buluşmaması,
-
Rahatsız oldukları durumlarda "hayır" diyebilmesi,
-
Güvendikleri yetişkinlerle iletişim kurması,
-
Şüpheli durumlarda yardım istemekten çekinmemesi,
gerektiği vurgulanıyor. Ayrıca uzmanlar, çocukların yaşadıkları olay ne olursa olsun suçlu olmadıklarının bilinmesi gerektiğinin altını çiziyor.
"En Önemli Gösterge Çocuğun İfadesidir"
Rehberde yer alan en dikkat çekici uyarılardan biri ise şu ifade:
"Çocuğa yönelik cinsel istismarın en önemli ve öncelikli göstergelerinden biri çocuğun bu konudaki ifadesidir."
Uzmanlar, bir çocuğun cinsel istismara uğradığını söylediğinde ön yargıyla yaklaşılmaması, çocuğun anlattıklarının ciddiyetle değerlendirilmesi ve gerekli kurumlara bildirim yapılması gerektiğini vurguluyor.
